काठमाण्डौं । सोमबार दक्षिणी फिलिपिन्समा ७.८ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्पमा परेर ज्यान गुमाउनेको संख्या ३७ पुगेको छ। फिलिपिन्स समाचार एजेन्सीका अनुसार यस वर्षकै सबैभन्दा शक्तिशाली मानिएको यस भूकम्पमा परेर १४४ भन्दा बढी व्यक्ति घाइते भएका छन्। भूकम्पका कारण धेरै भवनहरू भत्किएका छन् भने नजिकैको तटमा १ मिटर ९३ फिट० सम्म अग्लो सुनामी समेत आएको छ।
भूकम्पबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित जनरल सान्तोस सहरमा धेरैजसो तल्लो तल्लाका भवनहरू भत्किएका वा ठूलो क्षति पुगेका छन्। सात लाखभन्दा बढी जनसंख्या भएको यस बन्दरगाह सहरमा खोजी र उद्धार टोलीहरूले भत्किएका सुपरमार्केट, गोदाम र विद्यालयहरूमा फसेका हुन सक्ने मानिसहरूको खोजी गरिरहेका छन्। सरकारी अधिकारीहरूका अनुसार यहाँ कम्तीमा चार जना अझै बेपत्ता छन्। भूकम्पका कारण जनरल सान्तोसको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल अस्थायी रूपमा बन्द गरिएको छ।
भूकम्पको केन्द्रबिन्दु फिलिपिन्सको दोस्रो सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको टापु मिन्डानाओको समुद्रमा, सारंगानी प्रान्तको मासिम सहरबाट लगभग ३२ किलोमिटर दक्षिणपश्चिममा ३३ किलोमिटर गहिराइमा रहेको फिलिपिन्स इन्स्टिच्युट अफ ज्वालामुखी तथा भूकम्प विज्ञानका निर्देशक टेरेसिटो बाकोलकोलले जानकारी दिए।
अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षणले भने यसको गहिराइ ३४ माइल रहेको उल्लेख गरेको छ। भूकम्पपछि एक हजार ५० भन्दा बढी पराकम्पनहरू रेकर्ड गरिएका छन्, जसको म्याग्निच्युड १.३ देखि ६.७ सम्म मापन गरिएको छ। बाकोलकोलले भने, ‘यो एउटा ठूलो भूकम्प हो।’ उनले मानिसहरूलाई पराकम्पनका कारण भत्किन सक्ने चेतावनी दिँदै क्षतिग्रस्त भवन र घरहरूमा फर्कनु अघि सल्लाह लिन भने। भूकम्पका कारण सारंगानी प्रान्तको पहाडी सहर ग्लानमा पहिरो जाँदा १३ गाउँलेको मृत्यु भएको प्रान्तीय विपद् न्यूनीकरण अधिकारी रेने पुन्जालानले जानकारी दिए।
सारंगानीमा अन्य चार गाउँलेको पनि मृत्यु भएको उनले बताए। नागरिक रक्षा कार्यालय ९ओसीडी० का अनुसार हालसम्म क्षेत्र ११ ९दाभाओ० मा चार र क्षेत्र १२ ९सोक्सार्जेन० मा ३३ जना गरी कुल ३७ जनाको मृत्यु भएको छ। अधिकारीहरूका अनुसार मृत्युका घटनाहरू सारंगानी, जनरल सान्तोस, दक्षिणी कोटाबाटो र दाभाओ ओक्सिडेन्टल तथा बालुट टापुमा भग्नावशेष खस्ने, मस्जिद भत्किने र पहिरोका कारण भएका हुन्।
नागरिक रक्षा कार्यालयका क्षेत्रीय निर्देशक रोड सोस्मेनाले भने, ‘हाम्रो पिकअप ट्रक अचानक झट्कियो अनि मलाई लाग्यो कि टायर पन्चर भएको छ।’ स्थानीय समय अनुसार बिहान ७स्३७ बजे भूकम्प जाँदा यात्रा गरिरहेका उनले थपे, ‘कम्पन धेरै शक्तिशाली थियो र मानिसहरू घरबाट बाहिर सडकमा निस्किए।’ अर्का क्षेत्रीय विपद्(प्रतिक्रिया अधिकारी एडनार दयाङहिराङले घरबाट बाहिर निस्कँदै गर्दा जमिन हल्लिएपछि उभिन र सन्तुलन कायम राख्न मुस्किल परेको बताए।
दुई महिनाको गर्मी बिदा पछि सोमबार विद्यालयहरू पुनः खुलेकै दिन भूकम्प जाँदा दाभाओ ओक्सीडेन्टलको मालितास्थित एउटा विद्यालयमा झण्डोत्तोलनका लागि भेला भएका १०० भन्दा बढी विद्यार्थी र शिक्षकहरूबिच डरको वातावरण सिर्जना भयो। विद्यालयकी प्रिन्सिपल रोसाभेल काचुएलाले भनिन्, ‘स्कूलको पहिलो दिन उनीहरूको उत्साह आघातमा परिणत भयो।’ केही विद्यार्थी आत्तिएर रोए पनि धेरैजसो स्थिर बसेकाले कसैलाई चोट लागेन। दयाङहिराङका अनुसार अन्य क्षेत्रमा बिहानको समारोहमा भाग लिने केही विद्यार्थी घाइते भएका र केही आत्तिएर बेहोस भएका छन्।
मनिलास्थित एक रेडियो नेटवर्कको चार तले व्यावसायिक भवन पनि आंशिक रूपमा भत्किएको छ। तर कर्मचारीहरू सुरक्षित रूपमा भुइँ तल्लामा भाग्न सफल भए। भूकम्पपछि सुल्तान कुदरत र सारंगानी प्रान्तहरूमा ३ फिट तथा किआम्बा सहरमा ४.६ फिटसम्मका सुनामीका छालहरू देखिएका थिए। जाम्बोआंगा डेल सुरको तटीय गाउँमा छ वटा झुपडीहरू क्षतिग्रस्त भएको पाइएको छ। प्रशान्त सुनामी चेतावनी केन्द्र र फिलिपिन्सका अधिकारीहरूले भूकम्प गएको लगभग पाँच घण्टापछि सुनामीको खतरा समाप्त भएको भन्दै चेतावनी हटाएका छन्। भूकम्पको धक्का मलेसियाको बोर्नियो टापु, इन्डोनेसिया र पलाउका साथै जापानको कुशिमोतो सहरसम्म महसुस गरिएको थियो। साथै, त्यहाँ साना छालहरू समेत रेकर्ड गरिएका थिए।
राष्ट्रपति फर्डिनान्ड मार्कोस जुनियरले कक्षाहरू रद्द गर्ने आदेश दिँदै विपद्(प्रतिक्रिया अधिकारीहरूलाई तुरुन्तै काममा लाग्न निर्देशन दिएका छन्। उनले भने, ‘राष्ट्रिय सरकार अघि बढिरहेको छ र हामी मिन्डानाओलाई एक्लै छोड्ने छैनौं।’ फिलिपिन्सको सहयोगी अमेरिका, फ्रान्स, जापान र न्यूजील्याण्डले पनि सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।
फिलिपिन्स प्रशान्त महासागरको ुरिङ अफ फायरु मा अवस्थित भएकाले प्रायः भूकम्प र ज्वालामुखी विस्फोटको चपेटामा पर्ने गर्छ। यस द्वीपसमूहमा प्रत्येक वर्ष लगभग २० वटा आँधी र उष्णकटिबंधीय आँधी समेत आउने गर्छन्, जसका कारण यो विश्वकै सबैभन्दा बढी प्रकोप(प्रवण देशहरू मध्ये एक मानिन्छ। एजेन्सी
